Bạn có bao giờ mua một món đồ mới và sau đó cảm thấy những thứ xung quanh nó trở nên lỗi thời? Đó chính là Hiệu ứng Diderot - một trong những bẫy tâm lý chi tiêu phổ biến nhất mà ít người nhận ra.
Câu chuyện về Denis Diderot
Denis Diderot là một triết gia người Pháp sống vào thế kỷ 18. Ông nổi tiếng với việc biên soạn bách khoa toàn thư đầu tiên. Tuy nhiên, phần lớn cuộc đời ông sống trong nghèo khó.
Mọi thứ thay đổi khi Catherine Đại Đế của Nga mua lại thư viện của ông với giá cao. Bỗng nhiên, Diderot có nhiều tiền hơn bao giờ hết.
Với số tiền này, ông mua cho mình một chiếc áo choàng đỏ thẫm tuyệt đẹp. Nhưng khi mặc chiếc áo mới vào, ông nhận ra đồ đạc trong phòng làm việc trông quá cũ kỹ và không xứng với chiếc áo sang trọng.
"Tôi đã là chủ nhân tuyệt đối của chiếc áo choàng cũ của mình. Nhưng giờ tôi trở thành nô lệ cho chiếc áo mới." — Denis Diderot
Thế là ông bắt đầu thay thế mọi thứ: bàn làm việc, ghế, kệ sách, tranh treo tường... Cuối cùng, Diderot lại rơi vào cảnh nợ nần.
Hiệu ứng Diderot trong cuộc sống hiện đại
Ngày nay, hiệu ứng này xuất hiện khắp nơi:
- Mua điện thoại mới → Cần ốp lưng mới, tai nghe mới, sạc nhanh mới
- Mua xe mới → Cần đồ nội thất xe, camera hành trình, bảo hiểm cao cấp
- Chuyển nhà mới → Cần đồ nội thất mới, đồ gia dụng mới, trang trí mới
- Mua quần áo mới → Cần giày mới, túi xách mới, phụ kiện mới
Cách thoát khỏi bẫy Diderot
1. Nhận biết cảm xúc trước khi mua
Trước khi mua bất cứ thứ gì, hãy tự hỏi: "Mình đang mua vì cần hay vì muốn?" Sự phân biệt này rất quan trọng. Nhu cầu thực sự thì ít, nhưng mong muốn thì vô hạn.
2. Áp dụng quy tắc 24 giờ
Với mọi món đồ không thiết yếu, hãy chờ ít nhất 24 giờ trước khi quyết định. Nếu sau 24 giờ bạn vẫn muốn mua, hãy cân nhắc thêm. Nếu không, bạn vừa tiết kiệm được một khoản.
3. Giữ nguyên "hệ sinh thái" cũ
Khi mua một món đồ mới, hãy cố gắng không thay đổi những thứ xung quanh. Chiếc áo mới không cần giày mới. Điện thoại mới không cần tai nghe mới ngay lập tức.
4. Đặt giới hạn ngân sách rõ ràng
Công cụ như mokey.me có thể giúp bạn theo dõi chi tiêu theo danh mục và cảnh báo khi bạn vượt ngân sách. Sự rõ ràng về tài chính là liều thuốc tốt nhất cho chi tiêu cảm xúc.
Kết luận
Hiệu ứng Diderot không phải là xấu - nó chỉ là một đặc điểm tâm lý con người. Điều quan trọng là nhận biết nó và có chiến lược để không để nó kiểm soát ví tiền của bạn.
Hãy nhớ: Sự thịnh vượng không đến từ việc sở hữu nhiều hơn, mà từ việc cần ít hơn.
